Ons energievraagstuk

We denken al een hele tijd na over energie in ons huis en hebben al heel wat opgezocht en met vele bouwers gepraat, maar hoe meer we ons informeerden, hoe onduidelijker alles werd. Gisteren zijn we echter met Ludwig van Stroomop in Kuurne gaan babbelen en hebben we voor het eerst een duidelijk beeld kunnen vormen van de richting die we willen inslaan. Het hele plaatje moet nog groeien want naast het ideologische en praktische, moet ook het financiële plaatje kloppen. Hieronder een tussentijds verslag van de zoektocht naar het antwoord op ons energievraagstuk.

Hoe de wereld met energie moet omspringen is mijn inziens duidelijk: bevolkingsgroei afremmen, iedereen minder laten verbruiken en ten slotte niet neuten maar volop voor hernieuwbare bronnen kiezen.

Voila, dat is opgelost, dan nu ons persoonlijk energievraagstuk. Dat is al een pak moeilijker want daarbij kan ik niet bij algemeenheden blijven, maar moet ik de details invullen. Wat willen we: ons energieverbruik zo ecologisch en onafhankelijk mogelijk invullen. Voor het ecologische heb je het trias energetica principe als goede leidraad: 3 basisprincipes om zo ecologisch mogelijk met energie om te gaan.

1. energieverbruik minimaliseren
2. hernieuwbare, duurzame grondstoffen gebruiken voor je energieproductie
3. zuinig en efficiënt gebruik maken van fossiele brandstoffen

Die 3 principes staan niet toevallig in die volgorde, het allerbelangrijkste staat bovenaan.

Wat punt 1 betreft zijn we al vrij goed bezig door een heel goed geïsoleerd huis te gaan bouwen. Dat is echt wel het allerbelangrijkste. Er zijn mensen die dure systemen als PV(fotovolatische zonnepanelen)-installaties en warmtepompen plaatsen terwijl hun huis langs alle kanten energie lekt. Dat is compleet zinloos, echt niet rendabel, maar jammer genoeg door foute subsidiesystemen wel veel voorkomend. Die subsidiesystemen zorgen er namelijk voor dat het financieel wel interessant kan zijn en de meeste mensen denken vooral daaraan. Soit, terug naar onszelf, daar kunnen we tenminste iets aan doen. We gaan ook nog goed nadenken over andere manieren om ons energieverbruik te minimaliseren. Ludwig van Stroomop zei ons gisteren dat ze thuis geen diepvries of TV hebben en dat niet missen. Die man heeft zo 4 kinderen groot gebracht, het moet dus wel haalbaar zijn. Een TV kunnen we moeilijk opgeven, maar die diepvries, daar gaan we toch nog eens over nadenken. Verder zullen we, telkens er een nieuw toestel moet aangeschaft worden, naar de energiezuinigste variant gaan en ook de verlichting goed bekijken (maar dat moeten we nog beginnen bestuderen, later hopelijk meer daarover). Verder staan we altijd open voor tips!

Punt 2 is veel moeilijker. Er zijn zoveel verwarmingssystemen, maar geen enkel komt naar voor als dé ideale manier. Iedere strobaalbouwer (en bij uitbreiding iedereen die een lage-energiewoning of passiefwoning bouwt) besteedt heel wat denkwerk aan de keuze ervan en er is gigantisch veel discussie over het thema. Het probleem is dan ook dat het ideale systeem niet bestaat. Wat je dus ook kiest, er zal altijd wel iemand zijn die er commentaar op zal hebben en soms zullen die bedenkingen nog eens gegrond zijn ook.
Pellets zijn bijvoorbeeld een zeer ecologische energiebron omdat het een afvalproduct betreft en CO2-neutraal is omdat de enige CO2 die vrijkomt bij de verbranding van de pellets, de CO2 is die de bomen hebben opgenomen tijdens hun groei. Veel gelezen en gehoorde bedenking hierbij is echter dat pellets slechts ecologisch zijn zolang er niet teveel verbruikers zijn. Van zodra teveel mensen het gaan gebruiken, zal het zaagafval niet meer volstaan om de pellets te produceren en zullen er bomen vermaald moeten worden tot pellets. Zeker nu Electrabel deze brandstof heeft ontdekt en zo’n 2500 ton per dag (ik ben niet 100% zeker van dit getal, dat is wat ik mij herinner van mijn gesprek met Ludwig gisteren) verstookt in zijn centrales in Gent en Luik, kan je daarvoor schrik hebben.
(Over dat Electrabel verhaal kan ik een hele aparte post schrijven, maar ik beperk mij tot 2 links: http://www.pelletinfo.net/nieuws/alle-vlamingen-samen-betalen-electrabel-1-miljard-euro-milieusteun en http://www.lowtechmagazine.be/2007/11/pelletkachels.html en nog het extra gegeven dat het een schande is dat die massa’s pellets verstookt worden in centrales die totaal niet aangepast zijn, waardoor ze een enorm laag rendement halen.)
Maar daar tegenover heb je het gegeven dat de pellets die voor consumenten als wij worden gemaakt van een geheel andere oorsprong zijn, nl. echt wel van lokaal houtafval. Blijft het gegeven dat als teveel mensen met pellets gaan stoken er te weinig pellets zullen zijn, maar daar kan je de redenering maken dat er nooit heel veel mensen zullen overstappen op pellets omdat je een voorraadkamer voor pellets moet voorzien en niet iedereen die ruimte heeft. Maar dat laatste is iets van aanvoelen, interpreteren en inschatten en daardoor voer voor veel discussies. Anyway, wij kunnen ons er wel in vinden en gaan dus voor houtpellets als energiebron.
In de ideale situatie zullen die houtpellets een condenserende ketel aandrijven waarin ook een buffervat van 600 l zit. Op dat buffervat willen we dan ook zonnecollectoren aansluiten zodat enkel in de winter pellets gestookt moeten worden. Pellets en zon als energiebron dus om het buffervat warm te maken. Dat buffervat verwarmt dan zowel het water voor de vloerverwarming als het sanitair warm water. De grootste versie van deze ketel heeft een vermogen van 8 kW, hetgeen wil zeggen dat we de warmtevraag van ons huis tot 40 W/m2 zullen moeten beperken. Dat is een opdracht voor onze architect Henk Van Aelst. Ludwig had er alvast vertrouwen in dat hij dat zal kunnen en nog eens met plezier zal doen.
Voordelen van dit systeem:

• hoog rendement, want condenserend (106% denk ik);
• geen gebruik van fossiele brandstoffen;
• CO2-neutraal;
• pellets zijn een lokaal beschikbare energiebron, je kan ze daarenboven in geval van nood zelfs zelf maken (al is dat in normale situatie niet aangewezen; zie http://www.pelletinfo.net/houtpellets/houtpellets-maken);
• pellets zijn goedkoper dan gas of mazout (al moet ik dat nog eens in detail bekijken, want ook hierover bestaat discussie).

Nadelen:

• geen vuur in de living (vooral Nele vindt dat jammer), we houden in dat opzicht de optie van een kleine houtkachel open, die kost zonder schouwstukken minder dan 2000 euro en valt dus misschien nog te overwegen;
• hoge initiële kostprijs (zonder vloerverwarmingsbuizen en -collectoren: 21.500 incl BTW);
• grote installatie, dus veel ruimte nodig en plaats nodig voor opslag pellets (bij ons zal dat de kelder worden).

Lijkt ons geen slechte eindbalans, en we kwamen dan ook met een goed gevoel buiten na ons bezoek aan Stroomop.

Er zijn nog een aantal bijkomende aspecten aan het verwarmingsverhaal.
Zo hebben we ook al wat af gediscussieerd over verwarming op de kinderkamers: ja of nee. Het compromis zal het leggen van leidingen zijn naar de kinderkamers waar indien nodig lage temperatuur verwarmingselementen op kunnen aangesloten worden. We gaan er eigenlijk van uit dat de kamers op temperatuur zullen gebracht worden door het D-ventilatiesysteem met warmterecuperatie en de stijgende warmte in de open traphal, maar vooral Nele is niet volledig overtuigd. Deze winter zullen we eens een strobalenwoning proberen bezoeken om het aan den lijve te ondervinden.
Verder twijfelen we ook nog aan vloer- en/of wandverwarming, daar moeten we ons nog wat over informeren.
Ook gaan we er alles aan doen om de installatie zo dicht mogelijk bij de aftappunten van warm water te plaatsen. In eerste instantie de keukenkraan omdat daar het vaakst kleine hoeveelheden warm water worden verbruikt, in tweede instantie de badkamer.
Ten slotte is het D-ventilatiesysteem met warmterecuperatie een belangrijk element in dit verhaal. Het reduceert je warmtevraag, hetgeen voor die 8 kW-ketel al heel belangrijk zal zijn. Verder overwegen we het plaatsen van een aanzuigbuis onder de grond die uitkomt in de tuin (Canadese put) zodat de aangezogen lucht voorverwarmd of voorgekoeld wordt. Het is ook een goede vorstbeveiliging van je warmtewisselaar. Onze architect sprak over condensproblemen en raadde een miniwarmtepomp voor verwarming van de ventilatielucht aan, Ludwig heeft ons echter overtuigd om het zeker opnieuw te bekijken. Zelf heeft hij zo een Canadese put en geen enkel condensprobleem en een warmtepomp blijft qua rationeel energiegebruik problematisch, ook als die mini is. Daarenboven is het minisysteem duurder.

Welke alternatieven hebben we nog bekeken en waarom kozen we er niet voor:

• condenserende gasketel en zonnecollectoren verbonden met buffervat dat zorgt voor vloerverwarming en warm water. Beste alternatief wegens “goedkope” installatie en hoog rendement, maar gebruikt fossiele brandstof waarvoor we zeer afhankelijk zijn van import;
• pelletkachel in de living die living opwarmt en ook een buffervat. Zonnecollectoren verwarmen het buffervat in de zomer. Sanitair warm water en vloerverwarming voor de badkamer en keuken worden gevoed door buffervat. Nadelen: minder efficiënt, minstens even duur, verwarming living en buffervat zijn aan elkaar gekoppeld;
• een alternatief op het vorige systeem heb ik ook eens gezien op PHP. Hierbij werden ruimtes niet verwarmd met vloerverwarming, maar met verwarming van de ingeblazen lucht van het ventilatiesysteem. Alleen de badkamer en keuken hebben geen ingeblazen lucht en hebben dus wel nog vloerverwarming nodig. Dit heeft dezelfde nadelen als het vorige en daarenboven is dit nog complexer en is luchtverwarming niet ideaal omdat de warmte heel vluchtig is;
• warmtepomp. In het zeer prille begin hebben we dit nog overwogen, maar ondertussen is dit met overtuiging verworpen. Ten eerste is de efficiëntie van alle warmtepompen anders dan de water/water warmtepomp schandalig inefficiënt en proberen ze de mensen te bedotten met COP-waarden die jaarlijkse gemiddelden zijn terwijl je toch in de winter verwarmt en de COP dan tussen 1 en 2 valt, dan kan je dus echt wel beter elektrisch verwarmen. Ten tweede verwarm je, bij elk warmtepompsysteem, elektrisch en moet je dus naast de COP-waarde ook de efficiëntie van de centrale die de elektriciteit opwekt en van het transport meerekenen, waardoor de efficiëntiecijfers echt niet zo rooskleurig zijn. Die elektriciteit met zonnepanelen gaan produceren is allesbehalve een oplossing want je productie is in de zomer, je verbruik is in de winter. Voor je portemonnee zal de rekening wel kloppen, maar voor het systeem van energievoorziening is dit een uitvergroting van het probleem: grotere pieken en dalen in energieverbruik en -productie.
• warmwaterproductie met zonneboiler, verwarming met centraal geplaatste tegelkachel, speksteenkachel, … Lijkt mij heel gezellig, maar je badkamer krijg je zo toch niet gemakkelijk verwarmd, waardoor je moet bijverwarmen. Bovendien moet je voor zulke kachels tijd maken: het aanbrengen van hout, het in het oog houden en het aanmaken van het vuur vergt heel wat tijd en inspanning. Er blijft ook nog gas of zo nodig voor de verwarming van je warm water in de winter.

Om het trias-energetica principe af te werken hebben we nog punt 3: zuinig en efficiënt omspringen met fossiele brandstoffen. Met pellets zullen we alvast geen fossiele brandstoffen gebruiken voor onze verwarming. Koken gaan we misschien nog op gas doen, daar zijn we nog niet uit. Bouwmaterialen op basis van aardolie gaan we voorts ook zoveel mogelijk vermijden: geen PVC ramen bijvoorbeeld. Voor de afvoeren moeten we nog wat nakijken wat kan, want de meest courant beschikbare zijn PVC, maar dus te vermijden. Het moet echter allemaal wel haalbaar zijn en terracottabuizen zien we echt wel niet zitten. PE of PP kunnen goede alternatieven zijn, maar alleen als het qua prijs en beschikbaarheid aanvaardbaar is. Als er mensen zijn die ons daarover tips kunnen geven … laat maar komen!

Het andere wat we belangrijk vinden bij ons energievraagstuk is de onafhankelijkheid. Wat dat betreft heeft Ludwig ons ook laten dromen. Hij sprak ons over volgend systeem waardoor je volledig zelfvoorzienend wordt:

• Ökofen brengt in augustus een pelletketel op de markt zoals hierboven beschreven maar gecombineerd met een warmtekrachtkoppeling (WKK), waardoor je samen met je warm water ook elektriciteit produceert. Dit systeem kan je in de winter van elektriciteit voorzien. Kostprijs van deze WKK is nog niet gekend, maar voor gasketels is deze 20.000 euro.
• Voor in de zomer voorzie je zonnepannelen. Je hebt geen grote installatie nodig, want je moet enkel produceren wat je die zomer gebruikt, in tegenstelling tot de huidige installaties waarbij je in de zomer je hele jaarverbruik produceert. Een installatie met 2 kW-piek zou moeten volstaan voor een gezin en kost zo’n 6000 euro.
• Bij dit geheel moet je een batterij voorzien omdat je productie zeker niet altijd samenvalt met je consumptie. Kostprijs hiervan zou 4000 euro zijn.

Dat lijkt ons echt een droom, maar die is dus wel heel duur. Sponsors mogen zich altijd melden! Verder willen we zeker ook wel eens het volledige ecologische plaatje bekijken: zonnepanelen zijn almaar efficiënter maar vragen energie en schaarse grondstoffen. Ook zullen ze een enorme afvalberg creëren op het moment dat ze kapot gaan. Over een goede recyclage of hergebruik hebben we nog niks gelezen of gehoord. Zorgen voor de toekomst zullen de meesten denken. We bekijken die toch liever op voorhand omdat we hopen dat wijzelf en zeker onze kinderen die toekomst nog mogen meemaken. Het andere ecologische aspect is die batterij. We wisten niet dat die al bestonden voor gebruik in huizen, en hebben dus ook het ecologische ervan nog niet bekeken.
Los van dat verhaal, zitten we met pellets al vrij goed qua onafhankelijkheid denk ik. Het is lokaal beschikbaar en kan in geval van nood zelf geproduceerd worden op basis van houtafval of zelfs hout. Wel nog eens herhalen dat dit niet ideaal is omdat de kwaliteit van de pellets dan veel slechter is. Maar dus wel een geruststellend feit dat het zou kunnen in noodgevallen.

Nog wel wat zaken te bekijken dus … nogal een geluk dat we pas volgend jaar kunnen beginnen bouwen!